တနေ့သ၌ အဖွားသည် မိုးတဖွဲဖွဲရွာနေသည်တွင် အိမ်ထဲ၌ အေးအေးလူလူ နေရင်း ရောက်တတ်ရာရာများကို ပြောပြလေသည်။ ရောက်တတ်ရာရာ ဖြစ်သည့်အတိုင်း သူ၏ အတွေးတွင် ပေါ်သမျှကို မျှဝေ၏။

သူသည်ကား အသက်ရှစ်ဆယ်စွန်းပြီဖြစ်၍ သူ၏ ထားဝယ်စကားမှာ ယနေ့ ခေတ်ပြောပုံဆိုပုံနှင့်ကွာသလို သူဖြတ်သန်းခဲ့ရသည့် ခေတ်အခြေအနေများကား သူ၏ ရောက်တတ် ရာရာ မျှဝေရာတွင်လည်း ထင်ဟပ်နေလေသည်။

မှတ်မှတ်ရရသူက ပါဠိကလေး တလုံးစ နှစ်လုံးစ ရွတ်၏။ “ယံမင်္ဂလံ စိန္တယိံသု…” ဟုရွတ်ရာ အဖွားသည် တရားစာရွတ်နေသည်ထင်၏။

ထိုသို့ ရွတ်ရင်းမှ “ယံမင်္ဂလံ စိန္တေယိံသု.. ချာချဉ် ခ္လေးဒု” ဟု အရွှန်းဖောက် လေသည်။ ထိုအခါတွင် နားထောင်ရသူကား ပြုံးရုံမက တဝါးဝါးရယ်မိလေသည်။

တကယ်တော့သည်စာသားလေးမှာ ထားဝယ်စကား /ချာချဉ် ခ္လေးဒု/ က အသက်ဖြစ်သည်။

မဖြစ်နိုင်သည်ကို ချဲ့ကားသဖြင့် အတိသယဝုတ္တိလင်္ကာပင် မြောက်သလားမသိ။ ပြီးတော့ ကာရန် အရလည်း စိန္တယိံသု နှင့် ခ္လေးဒု (သု နှင့် ဒု) မှာ အဆုံးသံများ (အု) ညီနေ၏။

နားထောင်သူများကတော့ ခါချဉ်ကောင်၏ ချေးတုံးကြီးကို မှန်းဆနေမိမည်ထင့်။

တနေရာတွင် အဖွားသည် အောက်ပါစာချိုးကလေးကို ချိုးပြန်သည်။ အဖွားလိုပင် အမေလည်း သည်စာချိုးလေးကို လေ့နေတတ်သည်။

“လားမဟှား ဘုဘေ၊

ပ္လီးဒေါထဲမာနေ။

ဆန်တဗြယ် ငွေတမတ်၊

လားမ မုချော့န်ငတ်။ “

ဤကဗျာစာချိုးကား မည်သည့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်ကို မေးသော်လည်း တိကျသည့်အဖြေကားမရ။

စကားလုံးများကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ကြည့်လျှင် မခက်သော်လည်း တပုဒ်လုံး အနေဖြင့် ဆိုလိုသည့် အကြောင်းအရာ၊ ခေတ်ကာလ ဒေသ နောက်ခံနှင့် မည်သူက ဤကဲ့သို့ ကာရန် အလွန်လှသော စာချိုးလေးကို စပ်ခဲ့သည်ကို သိချင်စိတ်ပြင်းပြလာမိသည်။

အများအားဖြင့် ကဗျာစပ် စာချိုးချိုးလျှင် မူလ ပကတိ အဓိပ္ပာယ်အပြင် တင်စားသော၊ ဝှက်ထားသော၊ အတိတ် နမိတ်များထည့်ထားတတ်၍ ဤ စာချိုး၏ အကြောင်းသိလိုချင်ပင်တည်း။

ကာရန်တွင် အဆုံးသံများဖြစ်သော ဘေနှင့်နေ (အေ အသံ) နှင့် မတ် နှင့် ငတ် (အတ် အသံ) တို့မှာ လှပ ပြတ်သားနေ၏။ ဆို၍ ချောလှပေသည်။

ထိုစာချိုးကို ဖတ်၍ ရောက်တတ်ရာရာ အဓိပ္ပာယ်လိုက်ဖော်မိသည်။ သို့သော် အများကြီးမတွေးမိ။

လားမဟှား ဘုဘေ သည် ပုသော လူအမျိုးသမီးလော ၊ ငှက်လော။ ပ္လီးဒေါထဲမာ နေ ဆိုသည်က အကယ်၍ လူဆိုလျှင် ပိန်းတော ဆိုသော ရွာ (အရပ်)တွင် နေသည်ကို ညွှန်း၍ ငှက်ဆိုလျှင်တော့ ခြုံပုတ်တွင် အသိုက်ဖွဲ့နေတတ်သည့် ငှက်မျိုးဖြစ်မည်ထင်၏။

သို့ရာတွင် တပုဒ်လုံးကို ကြည့်လျှင် လားမ မှာ မုန့်စားတတ်သည့် သဘောလည်းပါသောကြောင့် လူဖြစ်တန်ရာသည်။

ဆန်တဗြယ် ငွေတမတ် ကတော့ ခေတ်ကာလတခုက ဆန်ဈေး အဖိုးခငွေ တမတ် ကိုဆိုလိုသလား ဟု ဆဝါးကြည့်သည်။ သို့သော် နောက်တွင် လားမ မုချောန့်ငတ် ဟုထပ်ဆိုထားသဖြင့် ငွေတမတ်မှာ ဆန်တပြည် ကြိတ်ခ အတွက်ပေးရသော အဖိုးခလားဟုတွေးမိပြန်သည်။

ဆန်ကြိတ်သည်ကား မုန့် လုပ်ရန်ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆန်တပြည် ငွေတမတ်ပေးရသဖြင့် ဈေးတက်ပုံရသည်။

ထို့ကြောင့် လားမ မှာ မုန့်ခြောက် မစားနိုင်ဟု ထင်သည်။ သို့သော်လည်း ဤသည်ကား ရောက်တတ်ရာရာ မှန်းဆချက်သာ ဖြစ်ချေသည်။

ထားဝယ် ကဗျာ ရွတ်ဆိုစရာ

++++++++++++

ထားဝယ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုရိုးရာများတွင် ပင်လယ်၊ ကမ်းရိုးတန်းဟူသော ပထဝီအနေအထား၏ ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုများရှိသည်။ ဦးရှင်ကြီးနတ်ကို ရေငံတရိုး ပိုင်ကာစိုးဟူသော ဝိသေသထူးနှင့် သိကြသည်။

ရေလုပ်ငန်းနှင့် အသက်မွေးမှု များစွာရှိကြသော ထားဝယ်တို့တွင်လည်း ဦးရှင်ကြီးနတ်ကို ကိုးကြသည်က ဓလေ့တခု။ သို့ရာတွင် ပင်လယ်ရေလုပ်ငန်းရှိသူတို့သာ ဦးရှင်ကြီးကို ပသကြသည်မဟုတ်။

ရေလုပ်ငန်းနှင့် အသက်မမွေးသော်လည်း၊ ပင်လယ်ကမ်းနှင့် နီးရာတွင် အခြေမချသော်လည်း ရိုးရာအရ ထုံးစံအရ ဦးရှင်ကြီးကို ပုံမှန်ပသကြသည့် ဓလေ့ကလေးများ ရှင်သန်နေဆဲပင်။

ဤကဗျာက သည်လို ဓလေ့ကို စုတ်ချက်ကြဲကြဲနှင့် ပုံဖော်လိုခြင်းမျှသာရယ်။

ဥရှင်ဂီးတန် လုဗြန်းဗြန်

ပုလဲငွေမို့ သဲရေစို့

ဥရှင်ဂီးတန်မယ်။

ကောန့်ညှင်း အောင်းသီး ပန်းဆီမီး

လေးတိုင်စင်မာ ပူဇော်ဝယ်။

သားငယ်လူဂီး ဝိုင်းဝိုင်းလည်

ဥရှင်ဂီးတန် လုဂဲ့မယ်။

ဆီမီးလေးတိုင် ပန်းလေးခိုင်

လတ်သွမ့်သွမ့်နာ့ နားထောင်ကွယ်။

ဆိုမပီးခန် လတ်ဟှဗြန်

ဦးရှင် ဗြန်းဗြန်ပ္လန်

ဥရှင်ဂီးစင် ဖ္လဲ ဖ္လဲစင်

စိပူရင်ဆာ နို့မိရှင်။

— — —

ထားဝယ်တွင် နယ်ဖက်တွင် ဦးရှင်ကြီးနတ်ပူဇော်ပသသည့် ပွဲကလေးသည် ပျော်စရာ။

ပုလဲငွေမို့ သဲရေစို့ ဟု နတ်ပင့်သူက ဆိုလိုက်သည်နှင့် ပသစရာများနှင့် ပြည့်နေသော လေးတိုင်စင်နံဘေး ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေကြမည့် သူများက အသင့်အနေထားဖြစ်နေကြပြီ။

အုန်းသီးပြွန်းသော ကောက်ညှင်းမုန့်၊ ပန်း၊ ဆီမီး တို့နှင့် လေးတိုင်စင်။ ထိုစားသောက်ဖွယ်နှင့် အတူ အခြား အလှူပစ္စည်းများကို လုကြမည့် သူများကလည်း ကြိတ်ကြိတ်တိုး နေနိုင် သည်။

ယေဘုယျအားဖြင့်မူ လုကြသည့် ကလေးများသည် နတ်ပင့်သူက ဘာတွေဆိုနေသည်ကို အတိအကျ သိကြသည်လည်းမဟုတ်။ သူတို့က ဆီမီးလေးတိုင်၊ ပန်းလေးခိုင်ဟု ကြားလျှင် လုနိုင်ပြီဟု ထင်ကြ၏။

သို့ရာတွင် စိတ်မထိန်းနိုင်သူတယောက်က လက်ဦး၍ လုကြသည်နှင့် ကျန်သူများကလည်း လက်မနှေးကြလေရာ လေးတိုင်စင်ကလေးသည် လုကြသူများကြောင့် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်သွားလေ့ရှိသည်။

နတ်ပင့်သူကား တယောက်တည်း ရွတ်ဆိုနေရလေ့ရှိသည်။

ဦးရှင်ကြီးကား ပသထားသည့် စားစရာများကို ကောင်းကောင်း သုံးရသည်လား မသုံးရသည်လားမသိ။ နတ်တင်သည့်အလှူရှင်မိသားစုမှ အသက်ကြီးကြီး မိရှင် ခေါ် အဖွား ကတော့ နတ်တင်ခြင်း အထမမြောက်မည်စိုး၍ ပူပင်နေရှာပေသည်။

ဤကား ထားဝယ်ကျေးလက် ဦးရှင်ကြီးနတ်တင်ခြင်း၏ မြင်ကွင်းကလေးပင်တည်း။

စာရေးသူ၏ အဖွားသည် အသက် ၈၀ နား ကပ်နေပေပြီ။

တစ်ခါတရံ သူပြောသော ထားဝယ်စကား အသုံးအချို့ကို ကျနော်တို့ သဘောမပေါက်သဖြင့် ပြန်ပြန်မေးသည်။ ဤသည်ကား အသက်အရွယ်၊ မျိုးဆက်၊ ခေတ်ကာလ နှင့် နေရာ မတူသောကြောင့် အသုံးအနှုန်း ကွာသွားသည်ကို ပြနေသည်ဟု မှတ်ယူပါသည်။

သရက်ချောင်းဇာတိ အဖွားသည် လောင်းလုံးဒေသဘက်ခြမ်းနေသူများကို အနောက်ဖက်သူ/သား ဟု ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ခေါ်သည်ကို မေးကြည့်ရာ ထားဝယ်မြစ်ကြီး၏ အရှေ့ဖက်ကမ်းနှင့် အနောက်ဖက်ကမ်းကို ခြား၍ ခေါ်သော အသုံးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

အဖွားသုံးတတ်သော စကားနှစ်လုံးသည် ကျနော်တို့အဖို့ အနည်းငယ် နားလည်ရန် ခက်နေတတ်သည်။ ထိုစကားလုံးများမှာ /ကောင်/ နှင့် /ရှောက်/ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာပြန်လျှင် ကုံ နှင့် ကိုင်(ဆုပ်) ဟု ပြန်လျှင် အဆင်ပြေမည်ဟု ထင်ပါသည်။

ဥပမာ

ထားဟှားလတ် ရှစ်သား/ဟှား ရှောက်ဟှား ကေ့ကေ့ (ဓါးတလက်ခဏ ကိုင်ပေးထားပါ)

အယ်မာစောန်ဝါ့ ခြောင်ဟှိ ကောင်ဟှမား (ဒီစောင်က ခြုံလို့ မလုံဘူး)

/ရှောက်/ ဟူသော စကားလုံးကို မြန်မာပြန်ကြည့်ရာတွင် ဆုပ် (ဆုပ်ကိုင်) သည်ဟု ကျနော် ယူဆမိသည်။ ကျနော့်အနေဖြင့် ထိုအသုံး /ရှောက်/ ကို နေ့စဉ်သုံးအဖြစ် သုံးလေ့မရှိပါ။

ထို့အတူပင် /ကောင်/ ဟူသော စကားလုံးကိုလည်း သုံးလေ့မရှိပါ။ မြန်မာစာဖြင့် ထိုစကားလုံး၏ အသံကို အနီးစပ်ဆုံး /ကောင်/ ဟု ရေးကြည့်သော်လည်း အသံထွက်မှာ အတိအကျမဟုတ်ဘဲ နီးစပ်သည့် အသံသာ ဖြစ်ပါသည်။ /ကောင်/ သည် ကုံ(ကုံလုံ) သည်ဟု အနီးစပ်ဆုံး ယူဆမိသည်။ မြန်မာစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ကြည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထို /ကောင်/ ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ လုံလောက်သည်ဟု ထွက်နေ၍ ဖြစ်သည်။

အဖွားသည် စောင်အသစ်တထည်ကို ခြုံကြည့်ရာ သူ၏ရှည်သော အရပ်ကြောင့် စောင်မှာ တိုနေ၏။ ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ဒီစောင်က ခြုံလို့ မလုံဘူးဟု ဆိုသည်။ မိုးရွာနေစဉ် ထီးဖြင့် အပြင်ထွက်ရာ ထီး မလုံသဖြင့် အဖွား၏ကိုယ်တွင် ရေစိုလာလျှင် ဒီထီးက မလုံဘူးဆိုသည်ကိုလည်း /သယ်ထီးဟှ ကောင်ဟှမား/ ဟု ဆိုလေ့ရှိပါသည်။

စကားလုံးများ၏ ရင်းမြစ် အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ကြည့်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုဝေါဟာများကို သုံးသူများ မရှိတော့လျှင် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွက်သွားမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။

အင်္ဂလိပ်စကားလေ့လာရာတွင် စာလုံးပေါင်းမတူ၊ အနက်မတူသော်လည်း အသံထွက် ဆင်တူသည့် (Homophone) စကားလုံးများကို လေ့လာကြရသည်။ အင်္ဂလိပ်စကား၏ အလှတမျိုး ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်လည်း ထိုသို့ စကားလုံး အလှကလေးများ ရှိမလားဟု တွေးမိရာ များစွာရှိနိုင်သည်၊ ရှိနေသည်ကို သတိထားမိလာသည်။

လတ်တလောတွင် အများလက်ခံ၍ ကျယ်ပြန့်စွာသုံးနေသည့် စံထားဝယ်စာ မရှိသေးသည့်အတွက် အသံထွက်တူ စကားလုံးများအတွက် စာလုံးပေါင်းတူ/မတူကို မဆွေးနွေးနိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာကို အခြေခံ၍သာ ထားဝယ်စကား၌ အသံထွက်တူသော်လည်း သုံးသည့်နေရာအလိုက် အဓိပ္ပါယ်ကွာသွားနိုင်သည့် စကားလုံးများကို မျှဝေလိုပါသည်။

ပထမဆုံးတွေးမိသည့် စကားလုံးမှာ /ရှစ်/ ဟူသော စကားလုံးပင်။ ထိုစကားလုံးသည် ‘ချစ်’၊ ‘ချက်’၊ ‘ရှက်’၊ ‘သရက်’ နှင့် ‘ခဏ’ ဟူသော အဓိပ္ပါယ်မျိုးကို ညွှန်းနိုင်ကြောင်း သတိထားမိသည်။

နန့်ဝိုငါ ရှစ် ဟယ်/ဟှယ်/ရယ်။ (နင့်ကိုငါ ချစ်တယ်။)

ကြစ်သားဟန်း ရှစ် စားမယ်။ (ကြက်သားဟင်း ချက်စားမယ်။)

လူကြားထဲမာ က ပြရဝို ရှစ် ဇာ့။ (လူကြားထဲ ကပြရတာ ရှက်တယ်။)

ပိထောန်းနာ့ ရှစ်ကန်း လိုက်ဇာ့။ (ငပိထောင်းနှင့် သရက်ကင်း လိုက်ဖက်တယ်။)

ထားဟှားလတ် ရှစ်ရား/ဟှား ငှားဘာ။ (ဓါးတလက် ခဏလောက်ငှားပါ။)

/ဗြန်/ ဟူသော အသံလည်း ရှိသည်။ တချိန်ကတော့ ထို စကားလုံးသည် ငွေ၊ ပိုက်ဆံကို ညွှန်းသည်။ ဗြန် သည် ‘မြန်’ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်မျိုးလည်းဆောင်သည်။ သို့သော် မြန်မြန် ဟုဆိုသောအခါ ‘ဗြန်းဗြန်’ ဟု သုံးသည်။

ဗြန်လိုနေရယ်/ဟှယ် (ငွေ/ပိုက်ဆံလိုနေတယ်) (ယခုအခါသိပ်မသုံးတော့)

ဗြန်လိုနေရယ်/ဟှယ် (အလျင်လိုနေတယ်) (အသုံးများ)

သတိရမိသော စကားလုံးတခုမှာ /ရှောက်/ ဖြစ်သည်။ ‘ရှုပ်’ သည်ဟုအနက်တွင်သည်။ ထို့အပြင် ‘ကိုင်’၊ ‘ဆုပ်’ စသည့် အဓိပ္ပါယ်မျိုးကို ဆိုလိုရာတွင်လည်း သုံးသည်။

ဆေးထဲမာ လူရှောက် ဇာ့မား။ (ဈေးထဲမှာ လူရှုပ်ပါလား)

ထီးရား/ဟှားဇင်း ရှစ်သား ရှောက်ဟှားပေး ကေ့ကေ့။ (ထီးတစင်း ခဏလောက် ကိုင်ထားပေးပါ)

အထက်ပါစကားလုံးများမှာ ဥပမာသာ ဖြစ်ပါသည်။ စာရှုသူများတွင် အခြားသော စကားလုံးများစွာ၊ စဉ်းစားချက် များစွာ ရှိနိုင်ပါသည်။